Cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026–2030 đang đứng trước một bước thay đổi lớn khi Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới cấp cứu đồng bộ trên toàn quốc. Trong đó, một trong những chỉ tiêu đáng chú ý nhất là đầu tư và đưa vào sử dụng tối thiểu 1 xe cứu thương đạt chuẩn trên 100.000 dân.

Nếu quy đổi theo quy mô dân số hiện nay, cả nước cần khoảng 1.000 xe cứu thương đạt chuẩn. Đây là mức tối thiểu được đặt ra trong Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026–2030”, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1515/QĐ-TTg ngày 10/8/2026.

Nhưng con số 1.000 xe mới chỉ là một phần của bài toán. Để một hệ thống cấp cứu hoạt động hiệu quả, Việt Nam còn phải giải quyết đồng thời vấn đề về điểm cấp cứu, nhân lực, trang thiết bị, điều phối và thời gian tiếp cận người bệnh.

Cấp cứu ngoại viện đóng vai trò cấp thiết trong hệ thống y tế

Việt Nam cần khoảng 1.000 xe cứu thương đạt chuẩn

Theo Đề án mới được phê duyệt, đến năm 2030, hệ thống phải bảo đảm tối thiểu 1 xe cứu thương đạt chuẩn/100.000 dân.

Lãnh đạo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế cho biết với quy mô dân số hiện nay, Việt Nam ước cần khoảng 1.000 xe cứu thương đạt chuẩn. Trong khi đó, tỷ lệ hiện tại mới khoảng 0,3 xe/100.000 dân.

• 100.000 dân: tối thiểu 1 xe.

• 500.000 dân: tối thiểu 5 xe.

• 1 triệu dân: tối thiểu 10 xe.

• 5 triệu dân: tối thiểu 50 xe.

• Toàn quốc: khoảng 1.000 xe đạt chuẩn.

Tuy nhiên, đây không phải công thức cứng để mỗi tỉnh chỉ cần lấy dân số chia cho 100.000 rồi mua đúng số xe tương ứng.

Địa phương có địa hình miền núi, dân cư phân tán hoặc giao thông khó khăn sẽ có yêu cầu khác với các đô thị đông dân. Vì vậy, số lượng xe chỉ là một tiêu chí; quan trọng không kém là xe được đặt ở đâu và mất bao lâu để tiếp cận người bệnh.

Vì sao cần tăng mạnh số lượng xe cứu thương?

Trong trường hợp cấp cứu, khoảng thời gian từ lúc người bệnh gặp sự cố đến khi được tiếp cận y tế có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng điều trị. Điều này đặc biệt quan trọng với những tình huống như:

• Đột quỵ.

• Nhồi máu cơ tim.

• Ngừng tuần hoàn, ngừng hô hấp.

• Chấn thương nặng.

• Tai nạn giao thông.

• Đuối nước.

• Điện giật.

• Tai nạn lao động.

Với những trường hợp này, việc chờ người nhà tự đưa bệnh nhân đến bệnh viện chưa chắc là phương án tối ưu. Người bệnh có thể cần được đánh giá, sơ cứu và theo dõi ngay từ hiện trường hoặc trong quá trình vận chuyển.

Đó cũng là lý do Bộ Y tế xác định việc xây dựng một hệ thống cấp cứu trước bệnh viện có tổ chức là yêu cầu quan trọng trong giai đoạn mới. Đề án 2026–2030 hướng tới một mạng lưới có khả năng tiếp nhận, xử lý và điều phối cấp cứu nhanh hơn, đồng thời tăng cường phối hợp giữa nhiều lực lượng.

Không phải cứ có nhiều xe là cấp cứu sẽ nhanh

Một trong những điểm đáng chú ý của Đề án là mục tiêu không chỉ tập trung vào số lượng phương tiện.

Giả sử một tỉnh có đủ số xe theo tỷ lệ dân số nhưng phần lớn xe lại tập trung ở trung tâm thành phố. Khi xảy ra một vụ tai nạn ở khu vực ngoại thành hoặc vùng xa, xe vẫn có thể mất nhiều thời gian để tiếp cận. Do đó, hệ thống tương lai sẽ phải tính đến mật độ dân cư, địa bàn và khoảng cách di chuyển.

Theo định hướng được Bộ Y tế thông tin, mạng lưới sẽ hình thành nhiều điểm cấp cứu trên cả nước. Một số điểm có thể bố trí nhiều xe, tùy vào nhu cầu thực tế. Ngoài xe cứu thương đường bộ, những khu vực có điều kiện địa lý đặc thù cũng có thể sử dụng phương tiện phù hợp như xuồng cấp cứu ở vùng sông nước hoặc phương tiện chuyên dụng cho vùng núi.

Mục tiêu xuất xe không quá 5 phút

Một chỉ tiêu đáng chú ý khác của Đề án là thời gian điều động phương tiện. Đến năm 2030, hệ thống phấn đấu để thời gian xuất xe cứu thương không quá 5 phút kể từ khi có quyết định điều xe đối với trường hợp cấp cứu nguy kịch. Đồng thời, 100% cuộc gọi cấp cứu được đặt mục tiêu tiếp nhận, hỗ trợ tư vấn và điều phối phù hợp.

Để đạt được điều này, chỉ mua thêm xe là chưa đủ. Một cuộc gọi cấp cứu cần trải qua nhiều bước:

• Tiếp nhận thông tin.

• Xác định vị trí người bệnh.

• Đánh giá mức độ nguy kịch.

• Xác định phương tiện phù hợp.

• Điều động xe và nhân viên.

• Hỗ trợ sơ cứu trong lúc chờ xe.

• Vận chuyển người bệnh.

• Kết nối với cơ sở y tế tiếp nhận.

Từ năm 2027 sẽ có nền tảng quản lý cấp cứu ngoại viện toàn quốc

Một thay đổi quan trọng khác trong giai đoạn này là ứng dụng công nghệ vào điều phối. Theo Đề án, nền tảng quản lý cấp cứu ngoại viện toàn quốc được hoàn thành trong năm 2026 và đưa vào vận hành từ năm 2027. Hệ thống sẽ kết nối, liên thông dữ liệu và phối hợp với nền tảng tích hợp các số dịch vụ khẩn cấp 113, 114 và 115.

Định hướng này đã được Bộ Y tế thông tin thêm trong tháng 8/2026. Nền tảng số đang được thí điểm tại Hải Phòng và dự kiến mở rộng trên toàn quốc, hướng tới hình thành bản đồ số về mạng lưới cấp cứu ngoại viện.

Khi hệ thống được triển khai đồng bộ, tổng đài có thể xác định vị trí cuộc gọi, lựa chọn phương tiện phù hợp và kết nối với cơ sở y tế trong quá trình vận chuyển. Đây là điểm rất quan trọng bởi một chiếc xe cứu thương chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được điều phối đúng thời điểm và đúng địa điểm.

Xe cứu thương tương lai không chỉ để chở bệnh nhân

Một vấn đề khác cần quan tâm là tiêu chuẩn của phương tiện. Xe cứu thương không đơn thuần là một chiếc ô tô dùng để vận chuyển bệnh nhân. Đây là phương tiện chuyên dụng phải đáp ứng yêu cầu về không gian, thiết bị y tế, an toàn và khả năng hỗ trợ người bệnh trong quá trình di chuyển.

Vì vậy, khi nói đến mục tiêu khoảng 1.000 xe, cần hiểu đây là xe cứu thương đạt chuẩn, chứ không phải bất kỳ phương tiện nào có thể dùng để chở người bệnh. Điều này cũng liên quan trực tiếp đến câu chuyện thay thế xe cứu thương đã được quan tâm trong thời gian gần đây.

Những phương tiện đã cũ có thể phát sinh nhiều vấn đề:

• Chi phí bảo dưỡng tăng.

• Khả năng vận hành không còn ổn định.

• Trang thiết bị không đáp ứng yêu cầu mới.

• Không gian và kết cấu xe hạn chế việc bổ sung thiết bị.

• Khó đáp ứng các tiêu chuẩn mới của hệ thống.

Do đó, cùng với việc đầu tư xe mới, các địa phương sẽ phải đánh giá lại đội xe hiện có để xác định phương tiện nào tiếp tục sử dụng, phương tiện nào cần nâng cấp và phương tiện nào cần thay thế.

Mỗi địa phương sẽ có nhu cầu khác nhau

Không thể áp dụng một con số giống nhau cho mọi tỉnh, thành. Ví dụ, cùng có 1 triệu dân nhưng một địa phương có dân cư tập trung trong đô thị sẽ có mô hình bố trí xe khác với địa phương có diện tích rộng, dân cư sống rải rác.

Các yếu tố cần tính đến gồm:

• Quy mô dân số.

• Mật độ dân cư.

• Diện tích địa bàn.

• Khoảng cách giữa các khu dân cư và cơ sở y tế.

• Tình hình giao thông.

• Đặc điểm địa hình.

• Số lượng điểm cấp cứu.

• Nhu cầu cấp cứu thực tế.

• Khả năng phối hợp giữa các đơn vị.

Vì vậy, tỷ lệ 1 xe/100.000 dân nên được hiểu là mức tối thiểu chung. Việc phân bổ cụ thể sẽ phải dựa trên điều kiện của từng địa phương.

Mạng lưới mới không chỉ có ngành Y tế

Một điểm khác biệt của mô hình mới là tăng cường phối hợp liên ngành. Đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố được đặt mục tiêu triển khai quy chế phối hợp giữa:

• Ngành Y tế.

• Công an.

• Quân đội.

• Lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

• Chính quyền địa phương.

Các lực lượng này có thể cùng tham gia ở những khâu khác nhau, từ tiếp nhận thông tin, tiếp cận hiện trường, sơ cứu, cấp cứu đến vận chuyển và bàn giao người bệnh.

Bên cạnh phương tiện và công nghệ, nhân lực cũng được xem là một phần quan trọng của hệ thống. Đề án đặt mục tiêu tối thiểu 75% nhân viên y tế tại trạm y tế cấp xã được đào tạo, tập huấn về cấp cứu ngoại viện.

Đồng thời, kiến thức sơ cứu, cấp cứu ban đầu sẽ được phổ cập cho tối thiểu 3% dân số, trong đó ít nhất 1% được đào tạo thực hành.

Khoảng 1.000 xe chỉ là điểm bắt đầu

Nhìn vào con số khoảng 1.000 xe cứu thương, có thể thấy nhu cầu đầu tư phương tiện trong những năm tới là rất lớn. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung vào việc mua đủ xe mà thiếu nhân lực, thiết bị và hệ thống điều phối, hiệu quả sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Mục tiêu của Đề án rộng hơn nhiều. Đến năm 2030, Việt Nam hướng tới:

• 100% tỉnh, thành phố có mạng lưới cấp cứu ngoại viện.

• Tối thiểu 1 xe cứu thương đạt chuẩn/100.000 dân.

• Thời gian xuất xe không quá 5 phút đối với trường hợp cấp cứu nguy kịch.

• Nền tảng quản lý cấp cứu ngoại viện toàn quốc được vận hành từ năm 2027.

• Tối thiểu 75% nhân viên y tế tại trạm y tế cấp xã được đào tạo về cấp cứu ngoại viện.

• Mở rộng đào tạo kỹ năng sơ cứu, cấp cứu ban đầu cho người dân.

Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi cấp cứu ngoại viện 2026–2030 cần bao nhiêu xe cứu thương là khoảng 1.000 xe đạt chuẩn theo mức tối thiểu 1 xe/100.000 dân.

Nhưng con số này không phải đích đến cuối cùng. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một mạng lưới trong đó xe cứu thương được bố trí hợp lý, có đủ nhân lực, trang thiết bị và được điều phối bằng hệ thống thống nhất.

Đây mới là yếu tố quyết định khả năng rút ngắn thời gian tiếp cận người bệnh và nâng cao hiệu quả của hệ thống cấp cứu trên toàn quốc.